อนัตตลักขณสูตร
อะนัตตะลักขะณะสุตตัง
พระสูตรที่สองซึ่งทรงแสดงแก่ปัญจวัคคีย์ ว่าด้วยขันธ์ 5 เป็นอนัตตา ทำให้ปัญจวัคคีย์บรรลุพระอรหัตทั้งห้าองค์
เอวัมเม สุตัง ฯ เอกัง สะมะยัง ภะคะวา พาราณะสิยัง วิหะระติ อิสิปะตะเน มิคะทาเย ฯ ตัตระ โข ภะคะวา ปัญจะวัคคิเย ภิกขู อามันเตสิ ฯ
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ว่า สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้เมืองพาราณสี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุปัญจวัคคีย์มาแล้วตรัสว่า
รูปัง ภิกขะเว อะนัตตา ฯ รูปัญจะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสะ นะยิทัง รูปัง อาพาธายะ สังวัตเตยยะ ลัพเภถะ จะ รูเป เอวัง เม รูปัง โหตุ เอวัง เม รูปัง มา อะโหสีติ ฯ ยัส๎มา จะ โข ภิกขะเว รูปัง อะนัตตา ตัส๎มา รูปัง อาพาธายะ สังวัตตะติ นะ จะ ลัพภะติ รูเป เอวัง เม รูปัง โหตุ เอวัง เม รูปัง มา อะโหสีติ ฯ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา (ไม่ใช่ตัวตน) ก็หากรูปนี้จักเป็นอัตตาแล้วไซร้ รูปนี้ก็จะไม่พึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมจะได้ในรูปตามปรารถนาว่า ขอรูปของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอรูปของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย แต่เพราะรูปเป็นอนัตตา รูปจึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมไม่ได้ในรูปตามปรารถนาว่า ขอรูปของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอรูปของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย
เวทะนา อะนัตตา ฯ เวทะนา จะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสะ นะยิทัง เวทะนา อาพาธายะ สังวัตเตยยะ ลัพเภถะ จะ เวทะนายะ เอวัง เม เวทะนา โหตุ เอวัง เม เวทะนา มา อะโหสีติ ฯ ยัส๎มา จะ โข ภิกขะเว เวทะนา อะนัตตา ตัส๎มา เวทะนา อาพาธายะ สังวัตตะติ นะ จะ ลัพภะติ เวทะนายะ เอวัง เม เวทะนา โหตุ เอวัง เม เวทะนา มา อะโหสีติ ฯ
เวทนาเป็นอนัตตา ก็หากเวทนานี้จักเป็นอัตตาแล้วไซร้ เวทนานี้ก็จะไม่พึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมจะได้ในเวทนาตามปรารถนาว่า ขอเวทนาของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอเวทนาของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย แต่เพราะเวทนาเป็นอนัตตา เวทนาจึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมไม่ได้ในเวทนาตามปรารถนาว่า ขอเวทนาของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอเวทนาของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย
สัญญา อะนัตตา ฯ สัญญา จะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสะ นะยิทัง สัญญา อาพาธายะ สังวัตเตยยะ ลัพเภถะ จะ สัญญายะ เอวัง เม สัญญา โหตุ เอวัง เม สัญญา มา อะโหสีติ ฯ ยัส๎มา จะ โข ภิกขะเว สัญญา อะนัตตา ตัส๎มา สัญญา อาพาธายะ สังวัตตะติ นะ จะ ลัพภะติ สัญญายะ เอวัง เม สัญญา โหตุ เอวัง เม สัญญา มา อะโหสีติ ฯ
สัญญาเป็นอนัตตา ก็หากสัญญานี้จักเป็นอัตตาแล้วไซร้ สัญญานี้ก็จะไม่พึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมจะได้ในสัญญาตามปรารถนาว่า ขอสัญญาของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอสัญญาของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย แต่เพราะสัญญาเป็นอนัตตา สัญญาจึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมไม่ได้ในสัญญาตามปรารถนาว่า ขอสัญญาของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอสัญญาของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย
สังขารา อะนัตตา ฯ สังขารา จะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสังสุ นะยิทัง สังขารา อาพาธายะ สังวัตเตยยุง ลัพเภถะ จะ สังขาเรสุ เอวัง เม สังขารา โหนตุ เอวัง เม สังขารา มา อะเหสุนติ ฯ ยัส๎มา จะ โข ภิกขะเว สังขารา อะนัตตา ตัส๎มา สังขารา อาพาธายะ สังวัตตันติ นะ จะ ลัพภะติ สังขาเรสุ เอวัง เม สังขารา โหนตุ เอวัง เม สังขารา มา อะเหสุนติ ฯ
สังขารทั้งหลายเป็นอนัตตา ก็หากสังขารเหล่านี้จักเป็นอัตตาแล้วไซร้ สังขารเหล่านี้ก็จะไม่พึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมจะได้ในสังขารทั้งหลายตามปรารถนาว่า ขอสังขารของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอสังขารของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย แต่เพราะสังขารทั้งหลายเป็นอนัตตา สังขารจึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมไม่ได้ในสังขารทั้งหลายตามปรารถนาว่า ขอสังขารของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอสังขารของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย
วิญญาณัง อะนัตตา ฯ วิญญาณัญจะ หิทัง ภิกขะเว อัตตา อะภะวิสสะ นะยิทัง วิญญาณัง อาพาธายะ สังวัตเตยยะ ลัพเภถะ จะ วิญญาเณ เอวัง เม วิญญาณัง โหตุ เอวัง เม วิญญาณัง มา อะโหสีติ ฯ ยัส๎มา จะ โข ภิกขะเว วิญญาณัง อะนัตตา ตัส๎มา วิญญาณัง อาพาธายะ สังวัตตะติ นะ จะ ลัพภะติ วิญญาเณ เอวัง เม วิญญาณัง โหตุ เอวัง เม วิญญาณัง มา อะโหสีติ ฯ
วิญญาณเป็นอนัตตา ก็หากวิญญาณนี้จักเป็นอัตตาแล้วไซร้ วิญญาณนี้ก็จะไม่พึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมจะได้ในวิญญาณตามปรารถนาว่า ขอวิญญาณของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอวิญญาณของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย แต่เพราะวิญญาณเป็นอนัตตา วิญญาณจึงเป็นไปเพื่อความเจ็บป่วย และบุคคลย่อมไม่ได้ในวิญญาณตามปรารถนาว่า ขอวิญญาณของเราจงเป็นอย่างนี้ ขอวิญญาณของเราอย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย
ตัง กิง มัญญะถะ ภิกขะเว รูปัง นิจจัง วา อะนิจจัง วาติ ฯ อะนิจจัง ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วา ตัง สุขัง วาติ ฯ ทุกขัง ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วิปะริณามะธัมมัง กัลลัง นุ ตัง สะมะนุปัสสิตุง เอตัง มะมะ เอโสหะมัส๎มิ เอโส เม อัตตาติ ฯ โน เหตัง ภันเต ฯ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเข้าใจข้อนั้นว่าอย่างไร รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง (ปัญจวัคคีย์ทูลว่า) ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตัวตนของเรา ข้อนั้นไม่ควรเลย พระเจ้าข้า
ตัง กิง มัญญะถะ ภิกขะเว เวทะนา นิจจา วา อะนิจจา วาติ ฯ อะนิจจา ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วา ตัง สุขัง วาติ ฯ ทุกขัง ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วิปะริณามะธัมมัง กัลลัง นุ ตัง สะมะนุปัสสิตุง เอตัง มะมะ เอโสหะมัส๎มิ เอโส เม อัตตาติ ฯ โน เหตัง ภันเต ฯ
เธอทั้งหลายเข้าใจข้อนั้นว่าอย่างไร เวทนาเที่ยงหรือไม่เที่ยง ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตัวตนของเรา ข้อนั้นไม่ควรเลย พระเจ้าข้า
ตัง กิง มัญญะถะ ภิกขะเว สัญญา นิจจา วา อะนิจจา วาติ ฯ อะนิจจา ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วา ตัง สุขัง วาติ ฯ ทุกขัง ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วิปะริณามะธัมมัง กัลลัง นุ ตัง สะมะนุปัสสิตุง เอตัง มะมะ เอโสหะมัส๎มิ เอโส เม อัตตาติ ฯ โน เหตัง ภันเต ฯ
เธอทั้งหลายเข้าใจข้อนั้นว่าอย่างไร สัญญาเที่ยงหรือไม่เที่ยง ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตัวตนของเรา ข้อนั้นไม่ควรเลย พระเจ้าข้า
ตัง กิง มัญญะถะ ภิกขะเว สังขารา นิจจา วา อะนิจจา วาติ ฯ อะนิจจา ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วา ตัง สุขัง วาติ ฯ ทุกขัง ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วิปะริณามะธัมมัง กัลลัง นุ ตัง สะมะนุปัสสิตุง เอตัง มะมะ เอโสหะมัส๎มิ เอโส เม อัตตาติ ฯ โน เหตัง ภันเต ฯ
เธอทั้งหลายเข้าใจข้อนั้นว่าอย่างไร สังขารทั้งหลายเที่ยงหรือไม่เที่ยง ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตัวตนของเรา ข้อนั้นไม่ควรเลย พระเจ้าข้า
ตัง กิง มัญญะถะ ภิกขะเว วิญญาณัง นิจจัง วา อะนิจจัง วาติ ฯ อะนิจจัง ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วา ตัง สุขัง วาติ ฯ ทุกขัง ภันเต ฯ ยัมปะนานิจจัง ทุกขัง วิปะริณามะธัมมัง กัลลัง นุ ตัง สะมะนุปัสสิตุง เอตัง มะมะ เอโสหะมัส๎มิ เอโส เม อัตตาติ ฯ โน เหตัง ภันเต ฯ
เธอทั้งหลายเข้าใจข้อนั้นว่าอย่างไร วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง ไม่เที่ยง พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า เป็นทุกข์ พระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า นั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตัวตนของเรา ข้อนั้นไม่ควรเลย พระเจ้าข้า
ตัส๎มาติหะ ภิกขะเว ยังกิญจิ รูปัง อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนัง อัชฌัตตัง วา พะหิทธา วา โอฬาริกัง วา สุขุมัง วา หีนัง วา ปะณีตัง วา ยันทูเร สันติเก วา สัพพัง รูปัง เนตัง มะมะ เนโสหะมัส๎มิ นะ เมโส อัตตาติ ฯ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง ฯ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ก็ตาม รูปทั้งหมดนั้น เธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่เป็นเรา นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา
ยา กาจิ เวทะนา อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนา อัชฌัตตา วา พะหิทธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปะณีตา วา ยา ทูเร สันติเก วา สัพพา เวทะนา เนตัง มะมะ เนโสหะมัส๎มิ นะ เมโส อัตตาติ ฯ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง ฯ
เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ก็ตาม เวทนาทั้งหมดนั้น เธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่เป็นเรา นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา
ยา กาจิ สัญญา อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนา อัชฌัตตา วา พะหิทธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปะณีตา วา ยา ทูเร สันติเก วา สัพพา สัญญา เนตัง มะมะ เนโสหะมัส๎มิ นะ เมโส อัตตาติ ฯ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง ฯ
สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ก็ตาม สัญญาทั้งหมดนั้น เธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่เป็นเรา นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา
เย เกจิ สังขารา อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนา อัชฌัตตา วา พะหิทธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปะณีตา วา เย ทูเร สันติเก วา สัพเพ สังขารา เนตัง มะมะ เนโสหะมัส๎มิ นะ เมโส อัตตาติ ฯ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง ฯ
สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ก็ตาม สังขารทั้งหมดนั้น เธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่เป็นเรา นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา
ยังกิญจิ วิญญาณัง อะตีตานาคะตะปัจจุปปันนัง อัชฌัตตัง วา พะหิทธา วา โอฬาริกัง วา สุขุมัง วา หีนัง วา ปะณีตัง วา ยันทูเร สันติเก วา สัพพัง วิญญาณัง เนตัง มะมะ เนโสหะมัส๎มิ นะ เมโส อัตตาติ ฯ เอวะเมตัง ยะถาภูตัง สัมมัปปัญญายะ ทัฏฐัพพัง ฯ
วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ไกลหรือใกล้ก็ตาม วิญญาณทั้งหมดนั้น เธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่เป็นเรา นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา
เอวัง ปัสสัง ภิกขะเว สุต๎วา อะริยะสาวะโก รูปัส๎มิงปิ นิพพินทะติ เวทะนายะปิ นิพพินทะติ สัญญายะปิ นิพพินทะติ สังขาเรสุปิ นิพพินทะติ วิญญาณัส๎มิงปิ นิพพินทะติ ฯ นิพพินทัง วิรัชชะติ ฯ วิราคา วิมุจจะติ ฯ วิมุตตัส๎มิง วิมุตตะมิติ ญาณัง โหติ ฯ ขีณา ชาติ วุสิตัง พ๎รัหมะจะริยัง กะตัง กะระณียัง นาปะรัง อิตถัตตายาติ ปะชานาตีติ ฯ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เมื่อเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัญญา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสังขารทั้งหลาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัดจิตจึงหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมรู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์ได้อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก
อิทะมะโวจะ ภะคะวา ฯ อัตตะมะนา ปัญจะวัคคิยา ภิกขู ภะคะวะโต ภาสิตัง อะภินันทุง ฯ อิมัส๎มิญจะ ปะนะ เวยยากะระณัส๎มิง ภัญญะมาเน ปัญจะวัคคิยานัง ภิกขูนัง อะนุปาทายะ อาสะเวหิ จิตตานิ วิมุจจิงสูติ ฯ
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระสูตรนี้จบลง ภิกษุปัญจวัคคีย์ต่างมีใจยินดี ชื่นชมภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ก็แลเมื่อพระองค์ตรัสไวยากรณ์ภาษิตนี้อยู่ จิตของภิกษุปัญจวัคคีย์ก็หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น ด้วยประการฉะนี้แล
ที่มาของบทสวด
พระวินัยปิฎก มหาวรรค มหาขันธกะ และพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ขันธสังยุต (อนัตตลักขณสูตร / ปัญจวัคคิยสูตร)
คำอธิบาย · อานิสงส์ · โอกาสที่ใช้สวด
อนัตตลักขณสูตร คือพระสูตรว่าด้วยลักษณะแห่งความเป็นอนัตตา เป็นพระธรรมเทศนากัณฑ์ที่สองที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ปัญจวัคคีย์ ในวันแรม 5 ค่ำ เดือน 8 หลังจากทรงแสดงธัมมจักกัปปวัตตนสูตรได้ 5 วัน ทรงชี้ว่าขันธ์ 5 คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ล้วนเป็นอนัตตา เพราะถ้าเป็นตัวตนจริง ก็ย่อมบังคับบัญชาได้ตามปรารถนา ไม่เป็นไปเพื่อความเจ็บป่วยเสื่อมโทรม แล้วทรงซักถามให้ปัญจวัคคีย์พิจารณาเองว่า ขันธ์ 5 ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ แปรปรวนเป็นธรรมดา จึงไม่ควรยึดถือว่า "นั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตัวตนของเรา"
เมื่อจบพระธรรมเทศนา ภิกษุปัญจวัคคีย์ทั้งห้ารูปมีจิตหลุดพ้นจากอาสวะ บรรลุพระอรหัตผล นับเป็นการเกิดขึ้นของพระอรหันตสาวกชุดแรก ทำให้ในโลกมีพระอรหันต์ 6 องค์รวมทั้งพระพุทธองค์
อานิสงส์และความเชื่อ: เป็นบทที่แสดงวิปัสสนาโดยตรง การสวดสาธยายพร้อมพิจารณาตามย่อมช่วยคลายความยึดมั่นในกาย ในตัวตน ลดความกลัวความเจ็บป่วยและความตาย นิยมสวดพิจารณาเพื่อความปล่อยวาง จึงจัดเป็นบทที่ผู้ปฏิบัติภาวนาสวดควบคู่กับการเจริญกรรมฐาน
โอกาสที่ใช้สวด: พระสงฆ์นิยมสวดในงานศพและงานทำบุญอุทิศ เพื่อให้ผู้ฟังพิจารณาความไม่เที่ยงของสังขาร บางแห่งสวดต่อจากธัมมจักกัปปวัตตนสูตรในโอกาสวันสำคัญทางศาสนา และใช้เป็นบทสวดทำวัตรพิเศษในวัดสายปฏิบัติ มีบทขัด (ยันตัง สัตเตหิ ทุกเขนะ เญยยัง อะนัตตะลักขะณัง…) นำหน้าในการสวดของพระสงฆ์
ข้อสังเกต: โครงสร้างพระสูตรใช้การกล่าวซ้ำสูตรเดียวกันกับขันธ์ทั้งห้า ผู้สวดจึงควรสังเกตการเปลี่ยนรูปคำตามเพศและพจน์ของศัพท์ เช่น รูปัง/เวทะนา/สังขารา และคำกริยา อะภะวิสสะ/อะภะวิสสังสุ ให้ถูกต้อง