บทขอขมาพระรัตนตรัย

บทขอขมาพระรัตนตรัย เป็นคาถา 3 บท มีโครงสร้างเหมือนกัน ต่างกันเพียงเปลี่ยนจากพระพุทธ เป็นพระธรรม และพระสงฆ์ ใจความคือ หากข้าพเจ้าได้ล่วงเกินพระรัตนตรัยด้วยกาย วาจา หรือใจ ไม่ว่าจะโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม ขอพระรัตนตรัยจงรับรู้และงดโทษนั้น เพื่อข้าพเจ้าจะได้ระมัดระวังต่อไปในภายหน้า เป็นการแสดงความสำนึกผิดและตั้งใจสำรวม ซึ่งตรงกับหลัก "อัจจยเทสนา" หรือการเห็นโทษโดยความเป็นโทษแล้วทำคืนตามธรรมในพระพุทธศาสนา

ชาวพุทธเชื่อว่าการล่วงเกินพระรัตนตรัย เช่น การกล่าวจาบจ้วง การคิดปรามาส หรือความไม่เคารพต่อพระพุทธรูป พระธรรม และพระสงฆ์ แม้โดยไม่รู้ตัว เป็นอกุศลที่ขวางกั้นความเจริญในธรรม การขอขมาจึงช่วยให้จิตปลอดโปร่ง ปราศจากความกังวล และเปิดทางให้บุญกุศลที่ทำส่งผลได้เต็มที่ นิยมกล่าวก่อนเริ่มปฏิบัติกรรมฐาน เพื่อให้จิตบริสุทธิ์และมีความอ่อนน้อม

ใช้เป็นบทปิดท้ายการทำวัตรเช้าและทำวัตรเย็นในวัดหลายแห่ง (สวดหลังบทกรวดน้ำ) ใช้ในการสวดมนต์ก่อนนอน ใช้ก่อนเข้าปฏิบัติธรรม และเป็นส่วนหนึ่งของพิธีขอขมาในวันสำคัญ เช่น ก่อนเข้าพรรษา หรือเมื่อบวช

ข้อสังเกต: เมื่อสวดจบแต่ละบทนิยมกราบ 1 ครั้ง บางสำนักสวดเป็นบทเดียวโดยรวมพระรัตนตรัยไว้ด้วยกัน ("…รัตนัตตะเย กุกัมมัง ปะกะตัง มะยา ยัง…") และมักต่อท้ายด้วยคำขอขมาภาษาไทยที่ระบุความผิดพลาดของตน