ปัพพโตปมคาถา

ปัพพโตปมคาถา (คาถาอุปมาด้วยภูเขา) มาจากปัพพโตปมสูตร ซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสแก่พระเจ้าปเสนทิโกศลโดยตั้งคำถามว่า ถ้ามีคนมาบอกว่าภูเขาใหญ่สูงจดฟ้ากำลังกลิ้งมาจากทั้งสี่ทิศบดขยี้สรรพสัตว์ พระราชาจะทรงทำอย่างไร พระราชาตอบว่านอกจากประพฤติธรรมทำความดีแล้วก็ไม่มีอะไรจะทำได้ พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่าความแก่และความตายนั่นแหละคือภูเขาที่กำลังกลิ้งมาบดสัตว์ทั้งหลายทุกชนชั้น ไม่มีกองทัพ มนตร์ หรือทรัพย์ใดต้านทานได้ บัณฑิตจึงควรตั้งศรัทธาในพระรัตนตรัยและประพฤติธรรมทางกาย วาจา ใจ ซึ่งจะได้รับการสรรเสริญในโลกนี้และบันเทิงในสวรรค์ในโลกหน้า

โอกาสที่ใช้ พระสงฆ์นิยมสวดในงานศพหลังบังสุกุล หรือใช้แสดงพระธรรมเทศนาในงานศพ เพราะเนื้อหาให้ทั้งความสังเวชและกำลังใจ คือชี้ว่าความตายเป็นของแน่นอน แต่ยังมีทางที่ควรทำคือประพฤติธรรม นอกจากนี้ยังใช้สวดในพิธีทำบุญอายุเพื่อเตือนสติ และเป็นบทหนึ่งในหนังสือสวดมนต์แปลสำหรับทำวัตรเย็นของบางสำนัก

ข้อสังเกต การเรียงวรรคของบทสวดในหนังสือต่าง ๆ อาจต่างกันเล็กน้อย บางฉบับแบ่งเป็น 4 บาทต่อคาถาตลอด แต่ตัวบทเหมือนกัน คำว่า "ปาณิโน" ในหนังสือสวดมนต์ไทย ตรงกับ "ปาณิเน" ในพระไตรปิฎกฉบับบาลี ความหมายเหมือนกัน