ติลักขณาทิคาถา

ติลักขณาทิคาถา แปลว่า คาถาว่าด้วยไตรลักษณ์เป็นต้น เป็นการรวมคาถาจากธรรมบท 2 ชุด ชุดแรกคือคาถา 3 บทว่าด้วยไตรลักษณ์ คือเมื่อเห็นด้วยปัญญาว่าสังขารทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นั่นคือทางแห่งความบริสุทธิ์ (วิสุทธิมรรค) ชุดที่สองคือคาถา 5 บทว่าด้วยผู้ถึงฝั่ง ซึ่งกล่าวว่าผู้ถึงพระนิพพานมีน้อย ผู้ประพฤติตามธรรมเท่านั้นจึงข้ามพ้นบ่วงมัจจุราชได้ บัณฑิตพึงละอกุศลเจริญกุศล ละกาม ชำระจิต และเจริญโพชฌงค์จนสิ้นอาสวะ

โอกาสที่ใช้ พระสงฆ์นิยมสวดในงานศพหลังบังสุกุลร่วมกับปัพพโตปมคาถาและอริยธนคาถา รวมเรียกกันว่า "บทสวดงานศพ" หรือใช้เป็นบทสวดในการทำวัตรเย็นของบางสำนัก และใช้พิจารณาในการเจริญวิปัสสนา เพราะเป็นบทที่สรุปหลักไตรลักษณ์ไว้ครบถ้วนที่สุด

ความหมายสำหรับผู้ฟัง การได้ฟังคาถาไตรลักษณ์ในงานศพเป็นการเตือนว่าความตายที่อยู่ตรงหน้าคือตัวอย่างของอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา และคาถาผู้ถึงฝั่งชี้ทางว่าผู้ที่ยังอยู่ควรเร่งประพฤติธรรมเพื่อข้ามพ้นวัฏสงสารเช่นเดียวกัน

ข้อสังเกต บทนี้ยังปรากฏในหมวดบทสวดพระสูตรและหมวดสวดมนต์ทั่วไป ในที่นี้จัดไว้ในหมวดงานอวมงคลตามธรรมเนียมที่นิยมสวดในงานศพ